
DLACZEGO W TERAPII TAK CZĘSTO WRACAMY DO GRANIC?
Można wielokrotnie układać w głowie pierwsze zdanie i za każdym razem z niego rezygnować. Zanim powiemy komuś o przemocy seksualnej, możemy się zastanawiać, czy ta osoba nam uwierzy, o co zapyta i czy po rozmowie nadal będziemy czuć się przy niej swobodnie.
Milczenie może przez lata chronić przed kolejnym zranieniem. Czasem pamiętamy już, ile kosztowała pierwsza próba opowiedzenia o tym, co się wydarzyło. Jeśli krzywdził ktoś bliski, samo nazwanie przemocy może też zmienić sposób, w jaki widzimy własną rodzinę.
Piszę o tym, dlaczego tak trudno komuś o tym powiedzieć i jak jego odpowiedź może zmienić sposób, w jaki nosimy w sobie tę historię. Ważne jest też to, że możemy sami zdecydować, komu, kiedy i ile chcemy powiedzieć.
Można dużo mówić o swoim życiu i przez lata omijać w tych rozmowach jedno doświadczenie. Opowiadać o rodzinie, dzieciństwie, kolejnych związkach. Szukać przyczyn lęku albo trudności seksualnych, a o tym, co się wydarzyło, nie wspomnieć nawet najbliższej osobie. Nie zawsze oznacza to, że człowiek o tym nie myśli. Niekiedy wspomnienie wraca, ale trudno sobie wyobrazić, od czego zacząć rozmowę. Nawet we własnych myślach można unikać słowa „przemoc”, bo nazwanie tego w ten sposób pociąga za sobą pytania, których dotąd udawało się nie zadawać.
Z zewnątrz może wydawać się to niezrozumiałe. Skoro coś było tak bolesne, dlaczego nie powiedzieć o tym komuś bliskiemu? Dlaczego dziecko nie powiedziało rodzicowi? Dlaczego dorosła osoba przez dwadzieścia albo trzydzieści lat nie powiedziała partnerowi? Co sprawiło, że wtedy nie zgłosiła tego, co się wydarzyło?
Pytając w ten sposób, łatwo przeoczyć, z czym wiązałaby się odpowiedź. Wypowiedzenie kilku zdań może trwać minutę. Człowiek może jednak od lat obawiać się tego, co usłyszy później, komu będzie musiał się tłumaczyć i czy po tej rozmowie nadal będzie mógł patrzeć na bliskich tak samo. Człowiek odsłania nie tylko wydarzenie. Odsłania także wstyd, ciało, bezradność, seksualność, pamięć o własnych reakcjach i lęk przed tym, jak od tej chwili będzie widziany przez drugą osobę.
Czasem trzeba też dopuścić możliwość, że milczenie nie było przez wszystkie te lata wyłącznie problemem. Mogło pełnić funkcję ochronną. Pozwalało utrzymać pewien obraz siebie, chronić relację z rodzicem, nie konfrontować się z bezradnością albo nie zadawać sobie pytań, na które wcześniej nie było żadnej możliwej do zniesienia odpowiedzi.
Nie zawsze jednak człowiek wie, co właściwie miałby powiedzieć. Pamięta sytuację, ale kiedy próbuje nazwać ją przemocą, zaraz pojawiają się wątpliwości: może przesadzam, może inni przeżyli coś znacznie gorszego, może to słowo nie pasuje do tego, co mnie spotkało.
O przemocy doświadczonej już w dorosłym życiu również można milczeć przez wiele lat. Rozmowa z partnerem, powiedzenie o niej terapeucie czy zgłoszenie przestępstwa mogą budzić różne obawy. Decyzja o jednej z tych rozmów nie oznacza gotowości do pozostałych.
PRZEMOC NIE ZAWSZE WYGLĄDA JAK PRZEMOC
Wiele osób wyobraża sobie przemoc seksualną przede wszystkim jako użycie siły, groźby albo jednoznaczne zmuszanie. Trudniej rozpoznać wykorzystanie wtedy, kiedy granica jest przekraczana stopniowo, a osoba krzywdząca daje dziecku także coś, czego ono potrzebuje.
Starsza osoba może się dzieckiem interesować. Poświęcać mu więcej uwagi niż inni. Traktować je jak kogoś wyjątkowego, dojrzalszego niż rówieśnicy. Dzielić z nim sekrety, dawać prezenty, zapraszać do wspólnej zabawy albo tworzyć poczucie szczególnej więzi. Dziecko może na te spotkania czekać. Może lubić tę osobę. Może czuć się przy niej ważne.
A potem granice zaczynają się przesuwać.
Nie zawsze istnieje jeden moment, w którym dziecko jasno myśli: „to już jest przemoc”. Znacznie częściej jego własne odczucia są niejednoznaczne. Ciekawość miesza się z napięciem. Przywiązanie z zakłopotaniem.
Dziecko może odczuwać także przyjemność i nie wiedzieć, co z tym zrobić. Coś w tej sytuacji mu nie odpowiada, ale nie potrafi powiedzieć co. Być może nie chciałoby, żeby ktoś zobaczył, co się dzieje. Nie znaczy to jednak, że rozumie, w czym uczestniczy. Może znać niektóre słowa dotyczące seksu, a nadal nie rozumieć, jak starsza osoba wykorzystuje jego zaufanie i zależność od niej.
Po latach właśnie do tych niejednoznacznych odczuć może wracać najwięcej oskarżeń wobec siebie. Człowiek pamięta, że czekał na spotkania albo że coś było przyjemne i zaczyna traktować te wspomnienia jako powód do samoobwiniania. Jeżeli naprawdę mnie krzywdził, dlaczego chciałem się z nim spotykać? Dlaczego nie unikałam tej osoby? Dlaczego czasami było mi przyjemnie? Dlaczego pozwalałem, żeby sytuacja się powtarzała?
Dorosły człowiek zaczyna wtedy oceniać zachowanie dziecka kategoriami, których dziecko nie mogło posiadać. Dziecko może chcieć uwagi, bliskości, zabawy i poczucia wyjątkowości. Nie oznacza to, że rozumie seksualne znaczenie sytuacji ani że może ponosić odpowiedzialność za to, co dorosły lub starsza osoba robi z jego zaufaniem.
W cudzej historii łatwiej zobaczyć, że dziecko potrzebowało uwagi i nie odpowiadało za to, jak starsza osoba tę potrzebę wykorzystała. We własnej pamięć przywiązania potrafi długo podważać rozpoznanie krzywdy. Człowiek pamięta przecież, że lubił tę osobę. Być może nadal wspomina chwile, w których była dla niego dobra. Trudno uznać, że to wszystko mogło być częścią tej samej relacji, w której dochodziło do wykorzystania.
„PRZECIEŻ BYŁAM DOROSŁA”
Dorosłość może stać się kolejnym argumentem używanym przeciwko sobie. Powinnam była wiedzieć. Mogłem wyjść. Sama zgodziłam się na spotkanie. Poszedłem do jego mieszkania. Człowiek przegląda decyzje poprzedzające przemoc, jakby każda z nich była zgodą na to, co ktoś zrobił później.
Zgoda na spotkanie, flirt czy wcześniejszą bliskość nie jest zgodą na każde kolejne zachowanie seksualne.
Szczególnie trudno nazwać przemoc, kiedy dochodzi do niej w związku. Ktoś wielokrotnie mówi, że nie chce, ale partner nadal naciska, wzbudza poczucie winy albo daje do zrozumienia, że odmowa będzie miała konsekwencje. W końcu człowiek przestaje protestować, żeby sytuacja się skończyła. Później może powiedzieć sobie: „przecież się zgodziłam”. Trudno wtedy zobaczyć różnicę między własnym wyborem a ustąpieniem pod presją.
Nazwanie tego, co się wydarzyło, może zagrozić całemu obrazowi relacji. To człowiek, z którym dzielę mieszkanie, wychowuję dzieci, planuję przyszłość. Bywa czuły. Następnego dnia robi śniadanie i rozmawia zwyczajnie. Jak połączyć tę codzienność z tym, że poprzedniego wieczoru moje „nie” nie miało dla niego znaczenia?
Po zdarzeniu można nadal pisać do tej osoby, spotykać ją albo pozostawać z nią w związku. Czasem z lęku, czasem z zależności, przywiązania lub potrzeby odzyskania zwyczajności. Człowiek może próbować sprawić, żeby relacja znowu wyglądała znajomo, zanim w ogóle zdoła pomyśleć o tym, co się wydarzyło.
Późniejszy kontakt nie zmienia tego, czy w tamtym momencie była zgoda.
Powiedzenie komuś może oznaczać również ryzyko utraty pracy, miejsca w grupie albo wsparcia ludzi, których sprawca zna od lat. Jeśli jest ceniony, wpływowy czy powszechnie lubiany, osoba skrzywdzona może przewidywać, że to ona będzie musiała wyjaśniać każdy swój gest. „Dlaczego poszłaś?”, „dlaczego odpisałeś?”, „dlaczego mówisz dopiero teraz?”. Milczenie nie musi wtedy wynikać z braku słów. Może wynikać z bardzo konkretnego przewidywania, co powiedzenie tych słów uruchomi.
CZASAMI ŁATWIEJ OBWINIĆ SIEBIE NIŻ KOGOŚ, KOGO SIĘ POTRZEBOWAŁO
Dziecko jest zależne od ludzi wokół siebie. Potrzebuje więzi, opieki, poczucia, że świat jest w miarę przewidywalny. Jeżeli krzywdzi je ktoś ważny albo ktoś należący do bezpiecznego świata rodziny, uznanie tego może być psychicznie bardzo trudne.
Jeżeli człowiek, którego lubię, robi coś krzywdzącego, kim on wtedy jest? Jeżeli dorosły, który powinien wiedzieć lepiej, wykorzystuje moją ciekawość albo przywiązanie, czy nadal mogę mu ufać?
Czasem łatwiej znaleźć problem w sobie. Może sam to sprowokowałem. Może wysłałam jakiś sygnał. Może skoro tam wracałem, naprawdę chciałem. Może przesadzam.
Takie myślenie nie jest po prostu błędem logicznym. Może pełnić funkcję ochronną. Jeżeli problem jest we mnie, świat nadal da się jakoś uporządkować. Jeżeli będę zachowywać się inaczej, może następnym razem nic się nie wydarzy. Znacznie trudniej przyjąć, że ktoś ważny mógł wykorzystać przewagę, zaufanie albo potrzebę bliskości.
Poczucie winy może paradoksalnie dawać silniejsze złudzenie kontroli niż świadomość, że jako dziecko naprawdę nie miało się wystarczających możliwości, żeby zatrzymać sytuację.
„DLACZEGO NIC NIE ZROBIŁEM?”
W wyobrażeniu o przemocy często znajduje się walka. Człowiek krzyczy, odpycha, ucieka, broni się. Jeżeli później pamięta przede wszystkim własny paraliż, może zacząć oceniać siebie według tego wyobrażenia. Dlaczego go nie odepchnąłem? Dlaczego nic nie powiedziałam? Dlaczego tam zostałem? Dlaczego nie krzyczałam?
Bezruch, zamrożenie czy podporządkowanie mogą pojawić się automatycznie w sytuacji zagrożenia. Dziecko nie musi rozumieć tych reakcji. Może też nie sprzeciwiać się dlatego, że zależy od tej osoby, boi się jej albo nie rozpoznaje jeszcze tego, co się wydarza, jako krzywdy.
Widząc własny bezruch, może dojść do prostego wniosku: nie zatrzymałem tego. A z czasem: skoro nie zatrzymałem, może pozwoliłem.
Te reakcje nie kończą się wraz z dzieciństwem. Dorosła osoba również może zastygnąć, podporządkować się ze strachu albo próbować uspokoić sprawcę. Późniejsze przekonanie „mogłem przecież coś zrobić” nie oddaje tego, jakie możliwości człowiek miał i potrafił rozpoznać w tamtej chwili.
Brak sprzeciwu nie jest zgodą.
Tego rodzaju interpretacja może utrzymać się przez dziesięciolecia. Dorosły człowiek patrzy wtedy na dziecko, którym kiedyś był, z perspektywy możliwości, siły i wiedzy, których ono nie miało. Może wręcz stać się dla siebie kolejnym oskarżycielem.
To bardzo ważny moment w terapii. Czasami nie wystarczy powiedzieć: „to nie była twoja wina”. Trzeba również zobaczyć, co podtrzymywało to oskarżenie przez tyle lat i jaką funkcję mogło pełnić przekonanie, że można było zrobić coś inaczej.
Bo wraz z rezygnacją z tego przekonania może pojawić się znacznie trudniejsze doświadczenie: naprawdę byłem wtedy bezbronny.
CZASEM PIERWSZA PRÓBA POWIEDZENIA KOŃCZY SIĘ KOLEJNYM ZRANIENIEM
Dziecko może jednak spróbować powiedzieć. Może opowiedzieć wprost, zasugerować, że wydarzyło się coś niewłaściwego albo zachowaniem sygnalizować, że sobie nie radzi. Samo zachowanie nie mówi jeszcze, co się wydarzyło, ale może być powodem, żeby zainteresować się doświadczeniem dziecka. Reakcja dorosłego ma wtedy ogromne znaczenie.
Nie musi paść zdanie: „nie wierzę ci”. Czasami wystarczy zakłopotanie, zmiana tematu, polecenie, żeby nikomu o tym nie mówić albo komunikat, że ujawnienie mogłoby zaszkodzić rodzinie. Dorosły może być przerażony, zawstydzony albo kompletnie bezradny i próbować przede wszystkim przywrócić spokój.
Dziecko może jednak usłyszeć coś zupełnie innego: Nie mów. To jest zbyt trudne. Przynosisz coś, z czym nie potrafimy sobie poradzić. Jeżeli powiesz więcej, stanie się coś złego.
Wtedy problem nie dotyczy już wyłącznie przemocy. Niebezpieczne zaczyna być również samo mówienie o niej. Jeżeli powiem, matka będzie cierpieć. Ojciec się wścieknie. Rodzina się rozpadnie. Ktoś będzie się mnie wstydził. Pojawi się skandal.
W ten sposób osoba, która potrzebowała ochrony, zaczyna chronić dorosłych przed własną krzywdą.
Dorosła osoba może po ujawnieniu usłyszeć: „ale przecież jesteście razem”, „on nie wygląda na kogoś takiego” albo „może źle zrozumiałaś sytuację”. Zamiast wsparcia dostaje zadanie obrony własnego doświadczenia. Następnym razem może już nie chcieć ryzykować podobnej rozmowy.
MILCZENIE MOŻE STAĆ SIĘ SPOSOBEM FUNKCJONOWANIA
Taka sytuacja nie zawsze pozostaje zamknięta w jednym wspomnieniu. Dziecko może nauczyć się znacznie szerszej zasady: moje trudne uczucia są dla innych zbyt dużym ciężarem.
Lepiej ich nie pokazywać. Lepiej nie złościć się. Lepiej nie robić problemu. Lepiej samemu sobie poradzić.
Po latach może to wyglądać jak cecha charakteru. Człowiek jest spokojny, ugodowy, wyrozumiały. Długo znosi rzeczy, które mu nie odpowiadają. Próbuje znaleźć taki sposób postawienia granicy, żeby druga osoba przypadkiem nie poczuła się dotknięta.
Nie oznacza to oczywiście, że każda trudność z granicami wynika z przemocy seksualnej. Takie wzorce powstają z bardzo różnych powodów. Warto jednak zauważyć, że trauma relacyjna nie zawsze wraca jako wspomnienie. Może wracać jako oczekiwanie wobec drugiego człowieka.
Jeżeli pokażę, co naprawdę czuję, zostanę odrzucony. Jeżeli powiem „nie”, ktoś się rozgniewa. Jeżeli ujawnię prawdę, będę musiał zajmować się reakcją innych ludzi.
Wtedy dorosły człowiek może nadal organizować relacje według zasad, których nauczył się jako dziecko.
Może bardzo dobrze wiedzieć, czego nie chce. A jednak wyobrażenie cudzej złości natychmiast staje się ważniejsze niż własny sprzeciw. To właśnie wtedy przeszłość zaczyna być widoczna w teraźniejszości.
WSTYD NIE ZAWSZE NALEŻY DO OSOBY, KTÓRA GO CZUJE
Jednym z najbardziej uporczywych następstw przemocy seksualnej jest wstyd. Nie chodzi wyłącznie o wstyd przed samym wydarzeniem. Człowiek może wstydzić się własnego ciała, pobudzenia, tego, że nie walczył, że wrócił w dane miejsce albo że wobec sprawcy czuł również sympatię, przywiązanie czy ciekawość. Może też obawiać się, że inni na podstawie przemocy będą wyciągać wnioski o jego orientacji seksualnej, jakby cudze działanie mogło ją określać.
Wstyd ma szczególną właściwość. Nie mówi: „ktoś zrobił mi coś złego”. Mówi: „ze mną jest coś nie tak”.
Złość może być skierowana na sprawcę. Pozwala powiedzieć: przekroczyłeś moją granicę. Wstyd zawraca całą historię do środka. Co było we mnie takiego, że to się wydarzyło? Dlaczego mnie wybrał? Dlaczego moje ciało zareagowało? Dlaczego tam wracałem?
Jeżeli dodatkowo ważna osoba reaguje na ujawnienie własnym wstydem, dziecko może przejąć go jeszcze bardziej. To, z czym dorosły nie potrafił sobie poradzić, zaczyna być noszone przez osobę skrzywdzoną.
Dopiero wiele lat później można zacząć zadawać inne pytanie: czy ten wstyd rzeczywiście jest mój? Być może ktoś wykorzystał moje ciało, a później to ja zacząłem czuć się brudny. Ktoś przekroczył moją granicę, a ja zacząłem się zastanawiać, co jest nie tak ze mną. Dorosły nie potrafił znieść tego, co usłyszał, więc ja nauczyłem się, że to ja przynoszę coś wstydliwego.
W terapii taka zmiana perspektywy może być znacząca. Wstyd jest rzeczywiście odczuwany przez osobę skrzywdzoną. Nie dowodzi jednak, że zrobiła coś wstydliwego. Może nieść ślad tego, co zrobił sprawca i jak odpowiedzieli dorośli, od których potrzebowała ochrony.
CIAŁO MOŻE STAĆ SIĘ DOWODEM UŻYWANYM PRZECIWKO SOBIE
W przypadku przemocy seksualnej szczególnie bolesne bywają wspomnienia reakcji ciała. Ciało może zareagować pobudzeniem. Może pojawić się erekcja, wilgotność pochwy, orgazm albo inna reakcja fizjologiczna. Człowiek może wracać do tego przez lata, próbując odpowiedzieć sobie na pytanie: skoro moje ciało tak zareagowało, czy jakaś część mnie tego chciała?
Reakcja ciała nie jest zgodą.
Jednocześnie samo usłyszenie tego zdania nie zawsze wystarcza. Trauma nie istnieje wyłącznie na poziomie racjonalnej wiedzy. Człowiek pamięta swoje ciało. Czasami właśnie ono staje się najtrudniejszym świadkiem całego wydarzenia. „Skoro tak zareagowałem, co to mówi o mnie?” To może stworzyć bardzo skomplikowaną relację z własną seksualnością. Przyjemność i zagrożenie zaczynają znajdować się zbyt blisko siebie. Pobudzenie może budzić nieufność. Pragnienie może zostać połączone ze wstydem.
Psychicznie trzeba wtedy stopniowo rozdzielić rzeczy, które w traumie zostały ze sobą sklejone.
Pobudzenie nie musi oznaczać pragnienia. Pragnienie nie jest zgodą.
Odczuwana przyjemność nie zmienia wykorzystania w dobrowolne uczestnictwo. Ciekawość dziecka nie daje dorosłemu prawa do wykorzystania jej seksualnie.
To brzmi jasno, kiedy czytamy o tym z zewnątrz. Znacznie trudniej przyjąć takie rozróżnienia wobec własnego ciała i własnej historii.
UZNANIE PRZEMOCY MOŻE ZMIENIĆ TAKŻE OBRAZ RODZINY
Powiedzenie prawdy o przemocy seksualnej może prowadzić do pytań wykraczających daleko poza sprawcę.
Jeżeli matka nie zauważyła, co się działo, dlaczego zostałem z tym sam? Jeżeli powiedziałem jej i nie zareagowała, kim wtedy była dla mnie? Jeżeli kazała milczeć, kogo właściwie chroniła? Jeżeli ojciec nie był kimś, do kogo można było pójść po pomoc, co to mówi o naszej relacji?
Takie pytania bywają równie bolesne jak sama pamięć przemocy. Niezauważenie ukrywanej krzywdy i odmowa pomocy po jej ujawnieniu nie są jednak tym samym. Własną historię trzeba zobaczyć w jej konkretnych okolicznościach.
Dziecko potrzebuje zachować więź z opiekunem nawet wtedy, kiedy opiekun zawodzi. Dlatego psychika może przez lata chronić jego obraz. Łatwiej pomyśleć „powinienem był powiedzieć wyraźniej” niż „osoba, której potrzebowałem, nie była w stanie mnie ochronić”. Łatwiej uznać własny wstyd niż zobaczyć cudzą bezradność albo odmowę działania.
W dorosłym życiu może to prowadzić do szczególnego rodzaju lojalności. Człowiek nadal tłumaczy rodzica, minimalizuje to, co się wydarzyło albo bardzo długo unika złości. Pełne uznanie własnej krzywdy może bowiem wymagać także żałoby po relacji, której potrzebował, ale której w ważnym momencie nie dostał.
KIEDY HISTORIA ZACZYNA WYGLĄDAĆ INACZEJ
Czasami człowiek wraca do dawnych wydarzeń po wielu latach i po raz pierwszy widzi je inaczej. To samo wspomnienie, które kiedyś wydawało się dziwne, niejasne albo „chyba nieważne”, zaczyna nabierać innego znaczenia.
Nie dlatego, że pamięć nagle staje się idealnie dokładna. Nowe rozumienie nie rozstrzyga samo w sobie o pewności każdego szczegółu. Raczej dlatego, że dorosły człowiek ma dziś pojęcia, których dziecko nie miało. Rozumie różnicę wieku, zależności i odpowiedzialności. Widzi, że ktoś stopniowo przesuwał granice. Rozpoznaje, że „sekret” służył także temu, żeby nikt inny nie zobaczył tego, co się dzieje.
To może być bardzo destabilizujące. Człowiek nie tylko przypomina sobie przeszłość. Zmienia się znaczenie przeszłości, którą już pamiętał. Coś, co przez trzydzieści lat nazywał „dziwną sytuacją”, zaczyna być rozumiane jako wykorzystanie.
Wraz z tym może pojawić się złość, której wcześniej nie było, żal, poczucie straty i pytanie o to, jak bardzo wydarzenie wpłynęło na późniejsze życie. Nie należy jednak automatycznie tłumaczyć traumą wszystkiego, co wydarzyło się później. To kolejna forma uproszczenia. Chodzi raczej o możliwość zobaczenia jednego z ważnych wątków własnej historii bez konieczności robienia z niego odpowiedzi na każde pytanie.
POWIEDZENIE MOŻE BYĆ WAŻNE WŁAŚNIE DLATEGO, ŻE DRUGA OSOBA ZOSTAJE
Pierwsze pełne ujawnienie przemocy seksualnej po wielu latach bywa bardzo emocjonalne. Człowiek może płakać, czuć wstyd, napięcie, ulgę albo wszystkie te uczucia jednocześnie.
Samo opowiedzenie historii nie usuwa traumy. Może jednak wydarzyć się coś, czego wcześniej zabrakło.
Ktoś słyszy. Nie ucieka od tematu. Nie każe milczeć. Nie zaczyna chronić sprawcy ani reputacji rodziny. Nie potrzebuje natychmiastowego uspokojenia. Nie zamienia historii drugiej osoby we własny szok.
To pozornie niewiele, ale psychologicznie może być ogromną zmianą. Człowiek przez wiele lat mógł mieć w sobie przekonanie, że jego doświadczenie jest zbyt brudne, zbyt trudne albo zbyt niebezpieczne, żeby można było je komuś pokazać.
Tymczasem mówi i relacja się nie rozpada.
Może nawet wydarzyć się coś więcej. Druga osoba zaczyna wspólnie z nim myśleć. Nie narzuca znaczenia ani nie próbuje odtwarzać brakujących szczegółów. Pomaga natomiast stopniowo oddzielać to, co zostało przez lata pomieszane: poczucie winy od odpowiedzialności sprawcy, reakcję ciała od zgody, przeżywany wstyd od oceny własnej osoby, dziecko wtedy od dorosłego dzisiaj.
UJAWNIENIE NIE POWINNO BYĆ KOLEJNYM ODEBRANIEM KONTROLI
Istnieje czasem przekonanie, że zdrowienie wymaga jak najszybszego opowiedzenia całej historii. Nie podzielam go.
Czasami człowiek potrzebuje najpierw sprawdzić, czy relacja jest wystarczająco bezpieczna. Czy druga osoba potrafi wytrzymać jego emocje. Czy szanuje granice. Czy nie będzie naciskała na szczegóły. Czy można powiedzieć trochę i zatrzymać się. To szczególnie ważne w terapii. Sam fakt, że terapeuta jest gotowy rozmawiać o przemocy seksualnej, nie oznacza, że klient jest gotowy o niej mówić.
Milczenie może być problemem, ale przez długi czas mogło być także sposobem ochrony. Jeżeli zaczniemy traktować je wyłącznie jako opór, łatwo powtórzyć coś bardzo starego: znowu ktoś inny będzie decydował, co człowiek ma zrobić ze swoim doświadczeniem i kiedy ma to zrobić.
Czasami pierwszym krokiem nie jest opowiedzenie, co dokładnie się wydarzyło. Pierwszym krokiem może być powiedzenie: „jest coś, o czym bardzo trudno mi mówić”.
To już zmienia układ. Tajemnica przestaje istnieć całkowicie poza relacją, ale człowiek nadal zachowuje wpływ na tempo i zakres tego, co ujawnia.
Odzyskiwanie wpływu obejmuje także prawo do wyboru, komu i ile chcemy powiedzieć. Nie trzeba ujawniać historii rodzinie ani publicznie, żeby móc nad nią pracować.
PO POWIEDZENIU HISTORIA DOPIERO ZACZYNA SIĘ ZMIENIAĆ
Człowiek może poczuć ogromną ulgę. A tydzień później wrócić ze wstydem. Może najpierw cieszyć się, że wreszcie powiedział, a później zastanawiać się, czy nie odsłonił za dużo. Może pojawić się złość na sprawcę, ale również na ludzi, którzy nie ochronili albo odwrócili się po ujawnieniu przemocy. Smutek z powodu samotności. Żal o lata życia spędzone na ukrywaniu czegoś, za co odpowiedzialny był ktoś inny.
Czasami po ujawnieniu zaczynają zmieniać się pozornie odległe obszary życia. Człowiek wcześniej zauważa, że czegoś nie chce. Łatwiej mówi „nie”. Zaczyna czuć złość, której przez lata unikał. Przestaje automatycznie zakładać, że konflikt zakończy się katastrofą. Nie musi już wkładać tyle energii w zarządzanie reakcjami innych ludzi.
Nie dzieje się tak dlatego, że jedno wyznanie „uwolniło traumę”. Raczej dlatego, że historia, która przez lata organizowała życie z ukrycia, zaczyna być czymś, o czym można myśleć.
Dopóki całą energię pochłania pilnowanie tajemnicy, trudniej przyglądać się temu, co ona podtrzymuje. Kiedy o doświadczeniu można stopniowo myśleć w bezpiecznej relacji, pojawia się również możliwość rozpoznawania jego wpływu. Nie każda trudność seksualna, trudność z postawieniem granicy czy lęk przed konfliktem pochodzi z tego jednego miejsca. Ale część reakcji, które wcześniej wydawały się po prostu „mną”, może zacząć być widziana jako coś, czego kiedyś trzeba było się nauczyć.
Wtedy możliwe staje się również odzyskanie tego, co zostało zatrzymane razem z traumą: złości, prawa do odmowy, pragnienia, zaufania do własnych odczuć i przekonania, że moje doświadczenie ma znaczenie nawet wtedy, kiedy ktoś inny nie potrafi go przyjąć.
Być może właśnie dlatego powiedzenie komuś o przemocy seksualnej może po latach mieć tak duże znaczenie. Nie dlatego, że sama prawda automatycznie leczy. Znaczenie ma możliwość przeżycia tej prawdy inaczej niż za pierwszym razem. Tym razem człowiek może nie zostać z nią sam.
Jeżeli rozpoznajesz w tym opisie własne doświadczenie, możesz przyjrzeć się mu w psychoterapii indywidualnej. Możesz skorzystać z psychoterapii online mieszkając w Wielkiej Brytanii lub w innym kraju Europy, albo z sesji stacjonarnych.
Pierwszym krokiem może być bezpłatna konsultacja, podczas której można krótko przedstawić swoją sytuację i porozmawiać o możliwości wspólnej pracy. Nie musisz podczas niej opowiadać szczegółów doświadczenia. Aby umówić spotkanie, skontaktuj się ze mną.

